Bang voor bezoek, wat nu?

Het is vast niet een onbekend voor kattenbaasjes. De deurbel gaat, er komt iemand binnen, en je katten schieten alle kanten op. Is het bezoek binnen, dan zit je kat steevast onder de bank en komt daar niet meer onder vandaan. Maar waarom is ze zo bang voor bezoek en hoe pak je dit aan?

Foto door Chaiyaporn Atakampeewong

Wat is angst?

Bij de socialisatie periode kan er veel gebeuren met de kittens, en wat daar allemaal gebeurt, heeft effect over hoe het kitten opgroeit en hoe hun temperament word. Een kitten dat veel in aanraking is geweest met mensen tijdens de socialisatie periode – in positieve zin – zal sociaal naar mensen zijn. Haal je dat allemaal weg, dan zal het anders reageren naar mensen. Negatieve ervaringen kunnen dus ook zorgen voor een angstiger kitten. Die kat zal dus anders reageren op spannende situaties en daar op een andere manier mee omgaan.

Daarnaast kan angst ook deels aangeboren worden of meekrijgen van de moederkat en zit het dus in de genen. Natuurlijk kunnen ze ook op latere leeftijd angstig worden als ze nare ervaringen hebben gehad.

Angst is een natuurlijke trigger wat adrenaline vrij geeft in het lichaam van de kat. Dit stofje bereid het lichaam en de kat voor op levensbedreigende situaties waarbij vechten, vluchten of bevriezen van belang is.

Angst kan leiden tot stress en dit kan leiden tot gezondheidsproblemen wanneer het chronisch word. Denk hierbij aan blaasontsteking, blaasgruis, een verhoogde bloeddruk en verlaagde weerstand.

Het gedrag van een kat (en van andere dieren) is een constant samenwerking van genen, ervaringen, de omgeving en emoties. Dit betekent dat het gedrag gedurende zijn leven constant zal veranderen om te kunnen overleven.

En stress dan?

Katten zijn stressgevoelig, sommige katten kunnen zelfs stress ervaren door de meest kleine veranderingen. Van voer veranderen, ander grit of een ander werk rooster van zijn baasje. Voor ons zijn het kleine dingetjes die niet zo belangrijk zijn, maar katten zijn gewoonte dieren. Een verandering in hun gewoonte is een grote verandering in hun wereld en dat kan zorgen voor stress. Natuurlijk is dit ook afhankelijk van de kat, zoals hierboven beschreven staat.

Bij stress maakt de kat hormonen aan: cortisol, adrenaline en noradrenaline. Wanneer deze hormonen te lang in het lichaam blijven, en de kat te lang gestrest blijft, worden de hormonen schadelijk voor de kat en word de gezondheid aangetast.

Stress hoeft niet per-see slecht te zijn, want stress zorgt er voor dat je kat overschakelt naar de bekende vlucht/vecht modus, voor het geval ze moeten vluchten of vechten. Maar op de korte termijn kan het ook gezond zijn. Het is daarnaast ook een normale reactie op bepaalde situaties (en om met die situaties om te gaan). Mits het vaak voorkomt, chronisch blijft en afhankelijk van hoe de kat er mee omgaat. Chronische stress kan namelijk zorgen voor gedragsproblemen en medische oorzaken.

De redenen van stress kunnen oneindig zijn. Van harde muziek, tot bezoekers, plotselinge geluiden, te weinig bronnen aanwezig, vieze kattenbakken, andere dieren en meer.

Een snelle analyse
Wanneer een kat een verandering meemaakt in zijn omgeving, maakt ze een snelle analyse: is de verandering mogelijk gevaarlijk of niet?

Deze inschatting zorgt er voor dat de kat bepaalde emoties ervaart (denk aan angst, frustratie, pijn, vrees). Afhankelijk van deze emoties zal de kat op verschillende manieren reageren. Dit allemaal word onder andere beïnvloed door het temperament van de kat, maar ook de genen en de ervaringen die een kat heeft opgedaan.

Stress is een reactie van het lichaam op een prikkel van buitenaf. Dit zorgt er voor dat de kat kan overleven. Stress zorgt er voor dat ze opgewonden raakt, op prooien jaagt, kan vluchten van bedreigingen, schuilen, en nog veel meer…

Anneleen Bru

Waar komt die angst vandaan?

Gedrag heeft altijd een doel voor het dier. Een dier vertoont gedrag simpelweg om te overleven en vanuit instinct. Al het gedrag wat een kat vertoont, is nuttig voor hem/haar. Van krabben, tot verschuilen, tot sproeien tot agressie.

Het is mogelijk dat de kat bang is geworden door sensitisatie. Hierbij word de (negatieve) reactie op iets steeds herhaalt en dus versterkt.

Voorbeeld: een kat die steeds schrikt van de bel, zal het geluid eng (blijven) vinden. Het kan hierdoor steeds meer, en meer angstig/schrikachtig gedrag vertonen.

Of klassieke conditionering, de kat heeft geleerd dat er iets engs gebeurt wanneer de bel gaat: vreemde mensen die binnen komen bijvoorbeeld.

Tips voor als je kat bang is voor bezoek

Katten staan er om bekend om het goed te doen in een omgeving wat draait op routine en voorspelbaarheid. Elke verandering in huis, kan daarom een potentiële bedreiging zijn en kan dus zorgen voor stress.

De simpelste oplossing is om de reden van de stress en angst weg te halen: bezoek er uit! Maar soms is bezoek nou eenmaal nodig, dus wat kan je dan doen om de stress te minderen?

  • Zorg voor een veilige plek in huis
  • Verbeter de omgeving en de bronnen in huis
  • Verbeter het hanteren met de kat
  • De kat ook de kans geven om angst te verwerken en om te gaan met hun omgeving.

Veilige plekjes
Hoog en laag is het belangrijk om te zorgen voor veilige plekken in huis. Denk hierbij ook aan “escape routes”, of vluchtwegen door het huis heen. Zoals tunnels, vluchten onder de tafel door, onder de bank, etc).

Verstopplekjes
Verstopplekken zijn plekken waar katten zich kunnen terug trekken, zonder dat er iemand ze kan zien, en waar ze ongestoord kunnen zitten als ze bang zijn. Deze plekjes kun je creëren door het hele huis. Denk aan hoge en lage plekjes, in doorgangen, in kamers waar ze graag zitten, maar ook in de ruimte waar ze zich graag verstoppen.

Favoriete verstop-plekken zijn bijvoorbeeld dozen, in (kleding) kasten, holletjes, boven op een hoge kast, or juist ergens achter.

Ergens anders zitten met bezoek
Ga je altijd op de bank zitten met bezoek waar de kat onder zit? Ga dan voor de verandering ergens zitten wat niet zo dicht bij jouw angstige kat zit. Zo geef je je kat ook de ruimte om rustig, vanaf een afstand alles te bekijken.

Te veel open ruimte / geen privacy
Een groot huis heeft als nadeel dat er vaak veel open ruimte is. Een bange kat kan moeilijk weg lopen van de situatie zonder gezien te worden, of ergens liggen waarbij hij onzichtbaar is. Zorg er dus voor dat je bijvoorbeeld meubels in huis hebt wat de ruimte doorbreekt. Dit kunnen overigens ook dozen zijn, kattenmeubels of andere dingen.

Foto door Volodymyr Hryshchenk

Afspraken
Maak duidelijke afspraken met de visite. De kat niet aanhalen, niet naar de kat kijken, niet er naar toe gaan, en lekker met rust laten. Mits je met de kat aan het oefenen bent om te wennen aan bezoek. Zit je kat graag in een aparte kamer als ze bang is? Zorg er voor dat er niemand in die kamer komt, en dat er in die kamer ook alles staat wat ze nodig heeft: kattenbak, eten, drinken, krabpalen, verstop-plekjes en speelgoed.

Routine
Zoals je waarschijnlijk al gelezen hebt, zijn katten gewoonte dieren en zijn ze dol op routine en voorspelbaarheid. Bezoek daarentegen zorgt voor onvoorspelbaarheid. Zorg er daarom altijd voor dat als je bezoek hebt, je altijd de routine aanhoud die je altijd al hebt met je kat.

Forceren is een no-go
Zit je kat achter de kast en wil je hem daar weg hebben? Misschien omdat je je kat aan de gasten wilt laten zien, of omdat je hem niet achter de kast wilt hebben? Forceer niks op je kat en laat hem lekker gaan. Wil hij zich verstoppen, dan wil hij zich verstoppen. Maak dus goede afspraken met je bezoekers. Niks forceren! Raak de kat pas aan als hij naar je toe komt om geaaid te worden en laat hem lekker zitten waar hij zit.

Afleiding?
Is je kat af te leiden met eten of wat lekkers? Dan kun je hem in een veilige omgeving, weg van het bezoek laten puzzelen aan een voerpuzzel. Dit zorgt voor afleiding van het bezoek, en hopelijk ook voor minder stress.

Durft je kat een snoepje aan te nemen van vreemden? Dan kan je kijken wat er gebeurt als je bezoek je kat een snoepje geeft. Dit kan helpen om een betere associatie te krijgen met bezoek.

Keuzes
Voor de kat zijn keuzes belangrijk. Het verlaagt namelijk hun stress en geeft hun een gevoel van controle. Door je ze de keuze te geven om in de kamer te blijven of om weg te gaan, zorgt dit dus voor minder stress. Als je kat zich veiliger voelt in een andere kamer, kan hij dus kiezen om daar heen te gaan.

Kan de kat leren om minder bang te zijn voor bezoek?

Als je een kat iets wilt aanleren, is het belangrijk dat hij zich op zijn gemak voelt, niet gestrest en niet bang is. Angst en stress blokkeert namelijk het vermogen om te leren.

Leuk om te weten dat katten leren op dezelfde manier als de meeste zoogdieren, ze hebben alleen wel hun eigen motivaties en prioriteiten.

Uit het boek “the trainable cat” van Sarah Ellis

Katten zijn altijd aan het leren, soms met behulp van ons of onbewust. Soms leren ze dat iets wel/niet leuk is na één ervaring en een andere keer zijn er meerdere momenten nodig. Een kat heeft van een bezoeker bijvoorbeeld meerdere snoepjes nodig om er achter komen dat een bezoeker best ok is.

Een manier om een kat iets te leren is habituatie. Hierbij leert een dier iets te negeren in zijn omgeving wat geen consequentie heeft. Je zou het ook gewenning kunnen noemen. Een kat die voor het eerst het geluid van de wasmachine hoort, zal na de tweede of derde keer leren dat er niks gebeurt en er minder bang voor word.

Om een kat aan te leren om anders te reageren op een situatie, is een andere methode nodig. Zoals klassieke conditionering.

Een vorm van klassieke conditionering is wanneer je een blik natvoer openmaakt en je kat gelijk komt aangerend. De kat heeft geleerd dat het geluid van een blik die open gemaakt word, betekent dat hij eten krijgt.

Klassieke conditionering kan een kat helpen om zijn omgeving beter te begrijpen. Maar operante conditionering kan een kat helpen om zijn gedrag te veranderen. Hierbij beïnvloeden de gevolgen (van de kat zijn eigen acties) hoe een kat zich voelt, en hoe het zich zal gedragen.

Goed om te weten is dat katten het niet goed doen op slechte/negatieve gebeurtenissen. Hierdoor is het belangrijk om in gedachten te houden dat de kat de neiging heeft om zich terug te trekken als er ook maar iets negatiefs gebeurt. Straffen is dus absoluut een no-go.

Klassieke conditionering is een vorm van leren. Dit gebeurd door een neutrale prikkel (stimulus) te koppelen aan een stimulus die leidt tot een reflex.

Operante conditionering is het leerproces waarbij een respons in een bepaalde context gevolgd wordt door een bekrachtiger (Engels: reinforcer) of bestraffer (Engels: punisher).

Psyblog.nl/Wikipedia.nl
Foto door Unscripted Me

Afhankelijk van hun verleden, ervaringen, gezondheid, leeftijd, geslacht en temperament, zal een kat anders reageren op training dan andere katten. Leeftijd is ook erg belangrijk, omdat jonge katten makkelijker leren dan oudere katten. Volwassen en oudere katten kunnen nog prima nieuwe dingen leren, maar heeft waarschijnlijk meer tijd nodig. Kittens leren bijna elke minuut dat ze wakker zijn, maar als ze een slechte socialisatie hebben gehad, kunnen ze moeite hebben om zich aan te passen aan bijvoorbeeld stressvolle situaties. En als het geen tot weinig menselijk contact heeft gehad tijdens zijn socialisatie, zal hij angstiger voor mensen zijn dan katten die wel contact met mensen heeft gehad. Dit kan het leer-process om aan bezoek te wennen lastiger maken.

Wil je toch je kat trainen? Dan heb ik hieronder wat tips:

Beloning
Wat is er nodig om je kat te belonen. Vind hij snoepjes/iets lekkers een goede beloning, of is een speeltje of geaaid worden beter? Dit is aan jou om er achter te komen.

De juiste timing en omgeving
Als je kat goed te paaien is met wat lekkers, is het een goed idee om de training niet na het eten te doen. Ook moet de omgeving rustig zijn, en moet je niet gaan trainen als je kinderen binnen zitten te spelen. De omgeving moet rustig zijn, en je kat moet in de juiste mood zijn, en gezond zijn. Een luie kat die niet gemotiveerd is, of een drukke kat die te enthousiast is, dat werkt niet.

Een vrijwilliger
Als je kat bang is voor bezoek, is het natuurlijk handig om een vrijwilliger te hebben die wil helpen om je kat minder bang te laten zijn voor vreemden. Zorg er voor dat er duidelijke afspraken zijn. Geen drukte, geen harde geluiden of hard praten of lachen. Maar rustig spreken en geen plotselinge bewegingen.

The challenging line
Het is handig om uit te vogelen op welke momenten je op de challenging line zit bij je kat. Dit is het moment dat je kat zich nog op haar gemak voelt, terwijl ze wel een lijn overschrijft uit haar comfort zone. Als je die momenten weet, kan je oefenen met de vrijwilliger.

De challenging line vs de vrijwilliger
Nu je weet waar de challenging line zit voor je kat, kan je de vrijwilliger zo ver laten komen. Dit is een moment dat je je kat zijn beloning geeft. Als dit is wanneer de vrijwilliger in de deuropening staat, word er ook geen stap verder gedaan naar binnen. Als je kat zich steeds comfortabeler begint te voelen op dat punt, dan pas gaat de vrijwilliger een stapje verder.

Rustig zitten
Als je kat niet extreem bang is voor bezoek, kan je ook de vrijwilliger rustig in huis laten zitten. Hierbij word er geen contact gemaakt met de kat. Niet aankijken, niet aanraken, niet benaderen, maar gewoon compleet negeren.

Geef het tijd
Of je het nou stap voor stap doet, of de vrijwilliger al binnen hebt: geeft het tijd. Je kat zal niet wennen aan bezoek in één dag of twee dagen. Herhaling, beloning en veiligheid zijn de sleutels tot succes. Maar de kat bepaald het tempo van dit leer-process.

Foto door Marina Khrapova

Vluchten
Zorg er voor dat een kat altijd weg kan gaan. Houd deuren dus altijd open, zodat je kat weg kan gaan wanneer hij wil en ergens naar toe kan waar geen vreemden zitten en waar hij zich veilig voelt. Als je kat vlucht, laat je de kat gaan. Sommige katten komen na een tijdje wel weer tevoorschijn. Op dat moment kun je de training voortzetten.

Blijft je kat verstopt? Dan kan je hem gewoon laten zitten. Als je merkt dat hij durft om onder het bed vandaan te komen, of zijn kopje er onder vandaan te steken? Geef hem dan een beloning, want elke kleine stap is een stap in de juiste richting. Daarna ga je gewoon weer terug naar je bezoek.

Benaderen van bezoek
Is je kat nieuwsgierig, maar toch nog een beetje angstig? Laat je kat nieuwsgierig zijn, en wat rondlopen zonder teveel plotselinge bewegingen te maken. Als je kat aan je bezoek wil ruiken, zorg er dan voor dat het bezoek hier niks mee doet. Niet aanraken, oppakken of ander contact. Laat je kat de vrijwilliger rustig en op zijn tempo onderzoeken.

Wanneer je kat zich wat comfortabeler voelt en nog steeds nieuwsgierig is, kan de vrijwilliger een vinger uit steken, zodat je kat daar aan kan ruiken, of durft hij misschien zelfs een snoepje aan te nemen.

Herhaling
Herhaal deze oefeningen meerdere keren, zodat je kat leert dat de vrijwilliger niet eng is. Als je kat zich comfortabel voelt rond de bezoeker, zou je altijd meerdere mensen kunnen proberen. Maar let op: stap voor stap!

Wanneer stop je?
Als je merkt dat je kat toch weer erg gestrest en angstig word, is dit een goed moment om een stap terug te doen of om er voor nu mee te stoppen en je bezoek de deur uit te zetten. Omdat je niet wilt dat je kat een negatieve ervaring met je bezoek krijgt.

Wil je gedrag altijd veranderen?

Sommige katten zijn geen mensen-katten en zullen het gewoon niet zo op bezoek hebben. Dan is het natuurlijk goed om na te denken of je er goed aan doet om je kat hierin te trainen. Als je kat niet sociaal tegenover mensen is, maak je hem er niet echt blij mee.

Wat als je kat na het bezoek lang angstig en gestrest blijft?

Zorg er voor dat je kat zijn stress kan ontladen. Dit kan door te spelen (als ze wil), of door te krabben. Je kan kan er voor kiezen om stress te ontladen, maar soms willen ze ook gewoon een verstop-plek om tot rust te komen.

Is je kat alsnog een lange tijd gestrest? Dan kan je kijken of je haar stress kan doorbreken met iets wat ze heel erg leuk vind. Dit kan een speeltje zijn waar ze helemaal gek op is, iets lekkers of geurverrijking (kattenkruid of valeriaan bijvoorbeeld). Hierdoor doorbreek je haar patroon en zorg je er voor dat ze iets doet wat ze wel leuk vindt. En krabbelt ze er hopelijk makkelijker bovenop.

Wil het allemaal niet lukken (en ervan uit gaande dat er niets medisch aan de hand is), of is je kat erg angstig? Dan raad ik altijd een gedragstherapeut in te schakelen.

Bronnen:
Cat Wise van Pam Johnson-Bennett
Journal of Feline Medicine and Surgery 18 - stress in owned cats - behavioural changes and welfare implications
Catfluencer challenge en de I love happy cats revolutie van Anneleen Bru
ISFM Guide to Feline Stress and Health
The trainable cat van Sarah Ellis
The Domestic Cat: The Biology of Its Behaviour van Dennis C Turner

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *